یکی از موادی که در ترکیبات گز استفاده می شود، شیرخشت است؛ شیرخشت شیره ای است که از نوعی گیاه ترشح می شود. اما کاربرد شیرخشت در تولید گز چیست؟ استفاده از شیرخشت در گز اصفهان چه خواصی دارد؟ گز خشک شده چیه؟ در ادامه به این سوالات پاسخ خواهیم داد.
همانطور که گفتیم این ماده از دو گونه گیاه تراوش می شود؛ در عطاری ها شیر خشت را به عنوان خنک کننده و تب بر به فروش می رسانند. علاوه بر این، شیرخشت به سبب مواد قندی خاصی که در ترکیبات خود دارد، به عنوان ملین نیز استفاده می شود. شیر خشت بهترین مسهل صفرا و تقویت کننده معده است؛ همچنین خاصیت ضد سرطانی این ماده ثابت شده است. از دیگر خواص شیر خشت می توان به موارد زیر نیز اشاره کرد: مان به ماده ای گفته می شود که طعم شیرینی داشته و به صورت طبیعی و بر اثر فعالیت حشرات تولید می شود. این مواد در اثر فعالیت حشرات روی تنه درختان و برخی گیاهان خاص تولید می شود. در ایران مان های مختلفی یاد می شود که از معروف ترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
شیرخشت چیست؟
شیر خشت یا شیر خشک در واقع به معنی صمغ مشابه شیر است؛ اگر بخواهیم از نظر لغوی آن را معنا کنیم، خشت به معنی صمغ است. پس شیر خشت، صمغی شبیه به شیر است. گز شیرخشت مانی است که در عطاری ها به شکل کروی یا اشکال دیگر یافت می شود. این ماده را می توان در عطاری ها در انواع شیر خشت شهری و هراتی پیدا کرد. اما شیر خشت چطور تولید می شود؟ این ماده حاصل فعالیت حشره ای روی دو گونه گیاه است؛ این گیاهان را در ایران به نام های شیر خشت گپ شیر و سیاه چوب از خانواده گل سرخ می شناسند. این ماده به صورت قطعات کروی شکل با قطر نیم تا یک سانتی متر از گیاه تراوش می شود. با قرار گیری این ماده در معرض هوا، رنگ آن به خاکستری تغییر می کند.شیر خشت چه خواصیتی دارد؟
همانطور که گفتیم این ماده از دو گونه گیاه تراوش می شود؛ در عطاری ها شیر خشت را به عنوان خنک کننده و تب بر به فروش می رسانند. علاوه بر این، شیرخشت به سبب مواد قندی خاصی که در ترکیبات خود دارد، به عنوان ملین نیز استفاده می شود. شیر خشت بهترین مسهل صفرا و تقویت کننده معده است؛ همچنین خاصیت ضد سرطانی این ماده ثابت شده است. از دیگر خواص شیر خشت می توان به موارد زیر نیز اشاره کرد:- مسکن حرارت معده، قلب و جگر؛
- مفید جهت سرفه و ناراحتی های سینه و حلق؛
- رفع تشنگی و عطش به سبب خاصیت خنک کنندگی دارد؛
- به عنوان روشن کننده پوست استفاده می شود؛
شیرخشت به چه شکل در بازار عرضه میشود؟
شیرخشت یکی از مواد طبیعی ارزشمند است که در صنایع غذایی سنتی، بهویژه در تولید برخی انواع گز، کاربرد دارد. این ماده بر اساس میزان خلوص، رنگ، شکل ظاهری و کیفیت، در انواع مختلفی به بازار عرضه میشود. آشنایی با انواع شیرخشت به تولیدکنندگان و خریداران کمک میکند تا محصولی متناسب با نیاز خود انتخاب کنند. بهطور کلی، شیرخشت در سه نوع شیرخشت اشکی، شیرخشت تختهای (تکهای) و شیرخشت چرب در بازار موجود است.شیرخشت اشکی
شیرخشت اشکی مرغوبترین و باکیفیتترین نوع شیرخشت محسوب میشود. این نوع بهصورت قطعات کوچک، متبلور و اشکمانند با رنگ سفید یا سفید مایل به کرم عرضه میشود و طعمی شیرین دارد. خلوص بالای شیرخشت اشکی باعث شده است که در تولید محصولات سنتی باکیفیت، از جمله برخی انواع گز، بیشترین کاربرد را داشته باشد. هرچه رنگ این نوع شیرخشت روشنتر و میزان ناخالصی آن کمتر باشد، ارزش و کیفیت آن نیز بالاتر خواهد بود.شیرخشت تختهای یا تکهای
شیرخشت تختهای که با نام شیرخشت تکهای نیز شناخته میشود، به شکل قطعات بزرگتر و فشردهتر در بازار عرضه میشود. این نوع معمولاً رنگی زرد یا زرد مایل به قهوهای دارد و نسبت به شیرخشت اشکی، ناخالصی بیشتری در آن دیده میشود. اگرچه کیفیت آن کمی پایینتر است، اما همچنان در برخی صنایع غذایی و فرآوردههای سنتی مورد استفاده قرار میگیرد و به دلیل قیمت مناسبتر، طرفداران خاص خود را دارد.شیرخشت چرب
شیرخشت چرب پایینترین درجه کیفی را در میان انواع شیرخشت دارد. این نوع معمولاً دارای رنگ تیرهتر، بافت نرمتر و میزان ناخالصی بیشتری است و در اثر شرایط نامناسب نگهداری یا گذشت زمان ممکن است کیفیت آن کاهش پیدا کند. به همین دلیل، شیرخشت چرب ارزش اقتصادی کمتری نسبت به انواع دیگر دارد و در تولید محصولات باکیفیت، از جمله گزهای ممتاز، کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. هنگام خرید شیرخشت، توجه به نوع، رنگ، میزان خلوص و کیفیت آن نقش مهمی در انتخاب محصول مناسب خواهد داشت.كاربرد شير خشت در توليد گز اصفهان چیست؟ گز اصفهان شیر خشت
مان به ماده ای گفته می شود که طعم شیرینی داشته و به صورت طبیعی و بر اثر فعالیت حشرات تولید می شود. این مواد در اثر فعالیت حشرات روی تنه درختان و برخی گیاهان خاص تولید می شود. در ایران مان های مختلفی یاد می شود که از معروف ترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:- ترنجبین( در مطلب " ترنجبین چیست و چه خواصی دارد؟ " به صورت کامل در مورد این ماده صحبت شده است)
- گز شهداد
- گزانگبین( شما می توانید برای مطالعه بیشتر در این باره، مطلب گز اصفهان انگبین چیست؟ را مطالعه کنید)
- گز علفی
- شکر تیغال
- شیرخشت
- بیدخشت
- نزروت
تولید گز اصفهان و استفاده از شیرخشت
گز اصفهان یکی از قدیمیترین و معروفترین سوغاتیهای ایران است که به واسطه استفاده از مواد طبیعی و فرآیندهای سنتی تولید، جایگاه ویژهای در میان شیرینیهای ایرانی دارد. یکی از مهمترین مواد اولیهای که در تولید گز سنتی به کار میرود، شیرخشت است. این ماده طبیعی و کمیاب، علاوه بر تأثیر بر طعم، خواص بینظیری نیز داردخواص درمانی شیر خشت
شیر خشت، که به نام خاک رس نیز شناخته میشود، مادهای معدنی با رنگ سفید یا خاکستری است که از رسهای طبیعی تشکیل میشود. این ماده سابقه طولانی در طب سنتی دارد و برای درمان طیف وسیعی از بیماریها استفاده میشود.
نحوه مصرف شیر خشت:
شیر خشت را میتوان به صورت پودر، قرص یا کپسول مصرف کرد. البته گز شیر خشت هم میتوانید مصرف کنید. معمولاً به صورت مخلوط با آب یا آب میوه مصرف میشود. دوز مصرفی شیر خشت به سن، وضعیت سلامتی و نوع بیماری بستگی دارد.
